خانه / حسابرسي / کنترل‌های داخلی در موسسات کوچک

کنترل‌های داخلی در موسسات کوچک

Why its important_300

کنترل‌های داخلی، نظام مستقر و فراگیری است که کلیه واحدها و فعالیت سازمان را در بر می‌گیرد.

این نظام به دنبال کسب اطمینان معقول از اثربخشی و کارآیی عملیات، قابلیت اعتماد گزارش‌های مالی، اطمینان از رعایت قوانین و مقررات و به دنبال حفاظت از دارایی‌ها در برابر ضایع شدن، سوء‌استفاده و تقلب در سازمان است. برای رسیدن به این اهداف، لازم است ساختار سازمان به نحوی طراحی و اجرا شود که هماهنگ با این اهداف بوده و امکان اجرای نظام کنترل‌های داخلی را فراهم کند.برای نمونه تعیین و تفکیک وظایف از با اهمیت‌ترین جنبه‌های ساختاری برای اجرای برنامه‌های کنترلی است.

طراحان نظام کنترل داخلی تاکید می‌کنند که کارکنان در هر سازمان زمانی می‌توانند با فعالیت‌های کنترلی همراهی کنند که وظایفشان به روشنی برایشان تبیین شده باشد و آموزش‌های لازم را در مورد وظایف محوله سپری کرده باشند. ساختار سازمانی باید به گونه‌ای طراحی شود که فرآیندهای کاری از تدوین و اجرا تا کنترل، مستند سازی شده و انجام هر فرآیند توسط یک نفر انجام نشده، دو نفر یا بیشتر درگیر اجرای آن باشند.

برای نمونه می‌توان فرآیندهای زیر را مثال زد:
– سفارش، دریافت و پرداخت وجه بابت خرید کالا و خدمات.
– صدور، امضا و تحویل چک.
– دسترسی به وجوه نقد و نگه‌داری حساب وجوه نقد.
به طور خلاصه می‌توان گفت: در هر فرآیند کاری، مجری، بررسی‌کننده و تایید‌کننده نباید یک نفر باشد.


مشخص است که در سازمان‌های بزرگ و متوسط به دلیل تعدد کارکنان، وظایف کاری می‌تواند در رعایت این اصل به افراد مختلف محول شود. اما در سازمان‌های کوچک چه در بخش عمومی و چه بخش خصوصی این موضوع با مشکل مواجه است. در سازمان‌های کوچک با وجود تعدد وظایف به دلیل حجم کمتر فعالیت‌ها ،تفکیک وظایف مستلزم به کارگیری بیشتر منابع انسانی است که برای این موسسات به صرفه نیست.


بنابراین یک تناقض ساختاری در اجرای نظام کنترل‌های داخلی در سازمان‌های کوچک مشاهده می‌شود. این تناقض موجب شده است که استاندارد حسابرسی واحدهای اقتصادی کوچک نیز تاکید کند که به‌ دلیل‌ تفکیک‌ محدود وظایف‌ شاید نتوان‌ برای‌ کشف‌ تقلب‌ یا اشتباه‌، به سیستم‌ کنترل‌ داخلی‌ این موسسات اتکا کرد. این استاندارد معمولا خطر کنترل‌ را در واحدهای‌ اقتصادی‌ کوچک‌، در حد بالا برآورد می‌کند. با توجه به این محدودیت‌ها راهکارهایی برای تقویت کنترل‌های داخلی در موسسات کوچک پیشنهاد شده است. برخی از مهم ترین این راهکارها را در ادامه ارائه داده‌ایم:

.
کنترل وجوه نقد کنترل وجوه نقد از اهمیت بالایی برخوردار است. وجوه نقد به نسبت سایر دارایی‌ها آسان تر می‌تواند مورد سوء‌استفاده قرار بگیرد. تفکیک وظایف در این بخش ضروری است و لازم است لااقل دو نفر فرآیندهای مربوط به امور مالی را با روشن بودن وظایف انجام دهند. در کنار این کار انجام کنترل‌های زیر و موارد مشابه آن ضروری است:


– تهیه و بررسی صورت مغایرت بانکی به صورت ماهانه و توسط فردی غیر از صادر‌کننده چک.
– کنترل پرداخت‌ها با مدارک و مستندات از جمله حقوق و مزایای کارکنان با مدارک و سوابق موجود در کارگزینی.
– دریافت تاییدیه قبل از صدور چک برای نمونه دریافت شماره حساب بانکی ذینفع به صورت نامه کتبی.
– ایجاد امنیت بیشتر در وصول چک‌های صادره برای نمونه اعلام مبلغ چک از طریق سامانه ارتباطی اینترنت به بانک عامل.
– مراقبت از دسته چک‌ها و چک‌های باطله.
– مراقبت در جابجائی وجوه بین حساب‌های بانکی موسسه.


آموزش و مراقبت از کارکنان
– آموزش کافی به کارکنان در مورد پیشگیری از جعل و سوء‌استفاده از مدارک ضروری است. کارکنان باید با موارد مختلفی که ممکن است منجر به سوءاستفاده از آنان شود آشنا بوده و راه‌های مقابله با آن را نیز بدانند. آنها باید آگاه شوند چه کسانی از درون و یا بیرون از سازمان و چگونه ممکن است از موقعیت کاری آنان سوء‌استفاده کنند.
– پایش و مراقبت از کارکنان باید همیشگی باشد. در بررسی عوامل ایجاد کننده تقلب، وجود فشار اقتصادی بر کارکنان از اهمیت جدی برخوردار است.


مدیریت لازم است با مشکلات کارکنان آشنا باشد و تغییرات رفتاری آنها را پایش کند. حل مشکلات کارکنان و همراهی و همدردی با آنان می‌تواند تسلا‌دهنده بوده و آنها را از انحراف بازدارد. 
در شرایط اقتصادی فعلی در حالی که هزینه‌های مصرفی حدود دو برابر و دریافتی‌ها گاه تا نصف کاهش داشته است، مراقبت مدیریت در عمکرد کارکنان و پیگیری جبران خدمات کارکنان ضروری است.


– مراقبت در اینکه کارکنان واحدهای مالی و مشاغل حساس در طول سال حتما از مرخصی طولانی مدت استفاده کنند و در طول دوره مرخصی وظایف آنها به دیگران محول شود. این کار می‌تواند موجب شود اشتباهات یا تقلب‌های احتمالی در چنین مقاطعی کشف شود.
– آموزش به کارکنان و امکان گردش کاری میان آنان یکی دیگر از روش‌های کنترلی است که در صورت امکان باید پیگیری شود.
– مراقبت در تغییرات مشهود در سبک زندگی کارکنان ضروری است. خرید کالاهای لوکس و بالا رفتن غیر معمول هزینه‌های شخصی می‌تواند نشانه‌های معنی داری در وقوع تخلف در تامین هزینه این مخارج توسط کارکنان باشد.


رعایت مسائل حفاظتی 
– بیمه حساب‌های بانکی در صورت امکان، بیمه دارایی‌ها و گرفتن تضمین کافی از اشخاص شاغل در مشاغل حساس.
– طبقه‌بندی مدارک از لحاظ اهمیت و تعیین حیطه دسترسی به آنها.
– تعیین رمز ورود برای سیستم‌های رایانه‌ای و تعیین سطح مجاز دسترسی برای هر یک از کارکنان.
– تعیین رمز ورود به سیستم‌های رایانه‌ای و تغییر آن حداقل هر ۶ ماه یک بار. مراقب این کارها هم باشید:


– بدون وجود مدارک اصلی و کافی هیچ چک یا حواله‌ای امضا نشود.
– برای اطمینان از به هزینه گرفته نشدن مجدد اسناد هزینه قبل از ابطال اسناد، چک مرتبط امضا نشود.
– گیرندگان چک و حواله‌ها به خصوص با مبالغ بالا لازم است از طریق مدارک مثبته برای امضا‌کنندگان صاحب هویت باشند و این وجوه به حساب بانکی آنان که قبلا توسط بانک تایید شده است، واریز شود.
– از اشخاصی که در واحد مالی مشغول به کار بوده یا دارای مشاغل حساس هستند تضمین کافی دریافت شود.
– اطلاعات سامانه‌های اداری و مالی به صورت روزانه در محل مناسبی ذخیره شود.


امیر بختیاریان – کارشناس ارشد مدیریت و حسابداری 
منابع:
– استاندارد حسابرسی‌ واحدهای‌ اقتصادی‌ کوچک‌
Internal Controls for Small Businesses/By Dean L. Allen 

منبع : دنیای اقتصاد

درباره modiriat

از این مطلب بازدید فرمایید

مسیر آینده حسابرسی داخلی

مسیر آینده حسابرسی داخلی ترجمه: لقمان پاکروان* ما در این مقاله به دنبال ارائه تصویری ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *